Succesvoorbeelden

Maak het verschil voor een kind

Kindcheck als kapstok voor KOPP/KVO

Groter bereik van KOPP/KVO aanbod in de GGZ-preventie

Samenwerking rond KVO tussen gemeente, zorg-verzekeraar en verslavingszorg

Huisarts actief in ketenaanpak KOPP/KVO

Structurele aandacht voor ouderschap bij verslaafde ouders

Huisarts actief in ketenaanpak KOPP/KVO

Ondersteuning

voor (aanstaande) kwetsbare moeders met VoorZorg vanuit JGZ

Bespreekbaar maken van ouderschap bij KOPP/KVO-ouders

Groter bereik van KOPP/KVO aanbod in de GGZ-preventie

Maak het verschil voor een kind

Fien Beijers, preventiewerker MET ggz

Wat en waarom

Een kwart van alle jongeren groeit op met zorgen thuis, zoals een zieke ouder, een (v)echtscheiding of geldproblemen. De campagne 'Maak het verschil voor een kind' leert professionals en naasten hoe zij deze jongeren (0-23 jaar) kunnen signaleren, het gesprek aan kunnen gaan, hulp kunnen bieden of verwijzen.

Wie

MET ggz, Vincent van Gogh, Centrum voor Jeugd en Gezin Midden-Limburg, GGD Limburg Noord, Wel.kom, Synthese, Menswel, PuntWelzijn. Mede mogelijk gemaakt met financiering van de 7 Midden-Limburgse gemeenten.

 

Hoe

  • Lancering maakhetverschilvooreenkind.nl met o.a. checklists voor signalering, gesprektips en informatie over professionele welzijns- en hulpverleningsorganisaties in de regio Midden-Limburg.

  • PR-campagne via posters en social media die toe leidt naar de website gericht op hulpverleners, welzijnswerkers, docenten, trainers, vrijwilligers en buren.

 

Succesfactoren

  • Kick-off van de campagne door wethouder Marianne Smitsmans samen met Victoria, een jongere die haar verhaal daar vertelde.

  • Beschermende factoren voor het kind staan centraal, namelijk:

    • het kind begrijpt op zijn niveau wat er aan de hand is thuis

    • de dagelijkse dingen (school, sport, vriendjes enz.) van het kind kunnen doorgaan, ondanks de problemen. Als het kind of ouders dit niet zelf kunnen organiseren, wie kan er dan helpen?

    • het kind heeft een vertrouwenspersoon.

  • Naast het formele netwerk de focus op het informele netwerk: familie, vienden, buren. Jonge mantelzorgers (waaronder KOPP/KOV) geven vaak aan dat ze niet geproblematiseerd willen worden. Ze willen gewoon zijn. Ze krijgen vooral graag een luisterend oor van familie, vrienden of andere bekenden. 

‘Een appje met een  boze emoji of een berichtje met #rotdag op instagram.... was het maar altijd zo duidelijk wanneer jongeren niet lekker in hun vel zitten. In het dagelijkse contact zijn de signalen vaak subtieler. Dat maakt het lastig om ze te zien én doorzien. Iedereen die een kind regelmatig ziet kan veranderingen in gedrag van een kind opmerken en wellicht signaleren dat er iets mis is. En soms is een knuffel, een beetje aandacht of begrip alles wat er nodig is om iemand te helpen!'

- Fien Beijers, MET ggz

Product

  • Website: maakhetverschilvooreenkind.nl met informatie over signalen van kinderen met zorgen thuis, gesprekstips, tips over hoe je zelf het verschil maakt voor een kind en informatie over professionele welzijns- en hulpverleningsorganisaties in de regio Midden-Limburg.

  • Toolkit met gratis te downloaden campagnematerialen, zoals posters en social media posts.

Meer weten

 
 

Bespreekbaar maken van ouderschap bij KOPP/KVO-ouders

Sandra Hekel, behandelmedewerker Ouder & Kind Brijder Verslavingszorg

Wat en waarom

Het onderwerp ouderschap ligt vaak gevoelig bij ouders die in behandeling zijn. Het is belangrijk om de ouderrol op een niet-veroordelende manier ter sprake te brengen.

 

Wie

Behandelmedewerkers Brijder Verslavingszorg, afdeling Ouder & Kind

 

Hoe

  • Verwijzing vanuit de behandelaar van de ouder (na afname Kindcheck)

  • Oudergesprekken door een behandelmedewerker ouder & kind. Vragen:

    • Vertel eens iets over je kind (karakter, hobby’s, school,  foto).

    • Hoe gaat het thuis? Hoe ervaar je het ouderschap?

    • Wat zijn de effecten van jouw (verslavings)problematiek op de interactie met je kind? En wat zijn de effecten op zijn of haar ontwikkeling?

    • Hoe kun je met je problemen een goede ouder voor je kind zijn? Wanneer doe je het goed genoeg?

    • Hoe kan ik je ondersteunen bij het goed genoeg ouderschap? Hoe kunnen mensen in jouw omgeving je steunen?

 

Succesfactoren

  • Begrip tonen en niet oordelen: ‘Ik kan me voorstellen dat het opvoeden van je kind niet meevalt. Maar dat maakt je niet direct een slechte ouder’.

  • Erkenning van de ouderrol: ‘Je hebt een verslavingsprobleem, maar je bent ook ouder. Je houdt veel van je kind en hebt het beste met hem/haar voor’.

  • Het besef dat achter boosheid of weerstand vaak angst zit en dit benoemen: ‘Je zit in een verslavingsinstelling en nu wordt er gesproken over je rol als ouder. Dat lijkt me best eng, ervaar je dat ook zo?’.

  • Geduld hebben, ruimte nemen voor een 2e of 3e gesprek, niet de verwachting hebben dat alles in een gesprek op tafel komt.

  • Regie bij de ouder leggen: de verantwoordelijkheid voor de opvoeding bij de ouder laten en ondersteunend/ faciliterend optreden: wat heb je van mij nodig om die verantwoordelijkheid te kunnen nemen? Samen in gesprek gaan (ook met de jeugdigen) over wat er nodig is om het gezin weer op de rit te krijgen.

  • Naast ouders gaan staan, benadrukken dat jullie hetzelfde belang hebben: een veilige en prettige thuissituatie voor het kind.

  • Transparant en open zijn, ook bij een Veilig Thuis-melding.

‘Ik voer dagelijks gesprekken over ouderschap met ouders die in behandeling zijn en maak weinig mee dat ouders geïrriteerd raken. Mijn ervaring is dat elke ouder graag over zijn/haar kind wil praten. Toon echt interesse in ouder en kind en stel vragen die je aan elke willekeurige ouder zou stellen. Wanneer ik zie dat een ouder bang, boos of verdrietig is, benoem ik dat en ga na of het klopt. Zo lang je durft te vragen en niet oordeelt, zit je goed.’

- Sandra Hekel, Brijder Verslavingszorg

 

Groter bereik van KOPP/KVO aanbod in de GGZ-preventie

Catelijne Mostert, preventiewerker jeugd WELZIN

Wat en waarom

Het toeleiden van kinderen naar KOPP/KVO-interventies is niet altijd gemakkelijk, bijvoorbeeld door schaamte voor de problematiek van de ouder. De volgende manieren zijn in de praktijk succesvol gebleken om het bereik van het KOPP/KVO-aanbod te vergroten.

 

Wie

WELZIN Amersfoort in samenwerking met verwijzers vanuit wijkteams, GGD’en en scholen.

 

Hoe en effect

  • Werven onder de noemer van ‘spanning en stress thuis’. Dit is zowel voor kinderen, ouders als verwijzers aansprekend en drempelverlagend. Als er eenmaal een basis gelegd is voor vertrouwen, kunnen KOPP/KVO-thema’s nadrukkelijker aan bod komen.

  • Investeren in relatie met verwijzers: terugkoppelen of kinderen wel of niet zijn gestart, regelmatig je gezicht laten zien, samen met verwijzers hun caseload doornemen en hen uitnodigen voor het eindgesprek met ouder en kind.

‘Mijn ervaring is dat verwijzers het enorm waarderen om wat terug te horen. Soms nodigen we verwijzers ook uit om aan te schuiven bij het eindgesprek met de ouders en het kind, bijvoorbeeld als het gaat om een wijkteammedewerker die thuisbegeleiding aan het gezin geeft. Op deze manier is er sprake van een warme overdracht en wordt KOPP/KVO echt onderdeel van een bredere keten.’

- Catelijne Mostert, WELZIN

  • Het aanbod zo dicht mogelijk bij huis aanbieden, bijvoorbeeld op (brede) scholen, wijkcentra of de voetbalkantine. Laat bij de keuze voor de locatie de thuisadressen van de aangemelde gezinnen leidend zijn.

  • Investeren in KOPP/KVO-ambassadeurs in de wijk. Bijvoorbeeld door jongerenwerkers vanuit het welzijnswerk te betrekken bij de uitvoering. Hiermee wordt ook alertheid op problematiek bij deelnemers na afloop van de cursus gestimuleerd.

  • Het samenvoegen van de KOPP/KVO-pubergroep met het aanbod voor huiselijk geweld. Vaak brengt psychiatrie veel spanningen met zich mee thuis. Hoewel dit lang niet altijd onder huiselijk geweld valt, is de ervaring dat KOPP/KVO-jongeren en pubers die in aanraking zijn geweest met huiselijk geweld veel in elkaar herkennen.

Product

  • Lieve verwijzer bedankt!: YouTube-filmpje van PuntP Preventie Amsterdam Jeugd als bedankje aan hun verwijzers naar KOPP/KVO-groepen. 

Huisarts actief in ketenaanpak KOPP/KVO

Christine Weenink, kaderhuisarts GGZ te Utrecht

Wat en waarom

Hulpverleners van ouders zijn vaak uitsluitend gericht op de behandeling van hun volwassen cliënt. De Utrechtse methode ‘Heeft u ook kinderen?’ maakt hulpverleners alert op de situatie van de kinderen van de cliënt.

 

Wie

Gemeente Utrecht, Achmea, Altrecht GGZ, Indigo, Victas, Bureau Jeugdzorg, een vertegenwoordiging vanuit de huisartsenkring Utrecht en welzijnsorganisaties.

 

Hoe

  • Alertheid te ontwikkelen op de situatie van kinderen van cliënten.

  • Aanspreken van ouders op en het bieden van ondersteuning bij goed ouderschap.

  • Activeren van ouders om hun sociale netwerk in te zetten.

  • Passende steun of hulp te organiseren zo dicht mogelijk in de leefomgeving van ouders en kind.

 

Effecten

  • Meer en beter zicht op KOPP/KVO-kinderen in de hele zorgketen.

  • Een betere samenwerking rondom KOPP/KVO tussen de lokale KOPP/KVO-partners, waaronder huisartsen en praktijkondersteuners GGZ, buurtteams Jeugd en Gezin, GGZ en Verslavingszorg.

‘Met ‘Heeft u ook kinderen?’ hadden we de Kindcheck avant la lettre. Ik heb daardoor kinderen die het risico lopen op problematiek als gevolg van hun thuissituatie, scherper op mijn netvlies. In casuïstiekbesprekingen in onze praktijk is KOPP/KVO een belangrijk item geworden. Ook heb ik geleerd welke samenwerkingspartners ik bij mijn zorg voor deze doelgroep kan betrekken. En wat die zorg uiteindelijk voor een kind én zijn ouders kan betekenen.’

- Christine Weenink, kaderhuisarts GGZ

Succesfactoren

  • Vertegenwoordiging door zowel gemeente, zorgverzekeraar als zorgaanbieders.

  • Benadering richting ouders, waarbij niet geoordeeld wordt of onnodig geproblematiseerd.

  • Handzame producten: handreiking en kubus (zie hieronder).

 

Producten

  • Handreiking: bedoeld voor hulpverleners die werken met volwassen cliënten die ouder zijn. Bevat tips om het gesprek over ouderschap aan te gaan en een overzicht van acties binnen handbereik (sociale kaart).

  • Kubus om op bureau te plaatsen en om alertheid op KOPP/KVO-doelgroep te bevorderen (niet meer verkrijgbaar).

 

Meer weten

www.heeftuookkinderen.nl

Marleen Faber, GGZ-preventiewerker Vincent van Gogh
 
 

Kindcheck als kapstok voor KOPP/KVO

Wat en waarom

KOPP/KVO moet blijvend onder de aandacht gebracht worden van hulpverleners die met volwassen cliënten werken. De implementatie van de Kindcheck kan aangegrepen worden om de KOPP/KVO-doelgroep op de kaart te zetten.

 

Wie

Vincent van Gogh, voor geestelijke gezondheidszorg i.s.m. MetGGZ  (Limburg).

 

Hoe

  • Een KOPP/KVO preventiewerker neemt deel aan de interne werkgroep ‘Implementatie Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling’, en is daarin met name belast met de implementatie van de Kindcheck.

  • Het KOPP/KVO team organiseert interne voorlichting en scholingen over de Kindcheck, waarbij deskundigheidsbevordering rondom KOPP/KVO is opgenomen.

  • KOPP/KVO-consulenten kunnen geconsulteerd worden m.b.t. de Kindcheck en stappen 2 en 4 van de meldcode.

 

Effect

  • Twee vliegen in één klap: begeleiding rondom implementatie meldcode én extra aandacht voor KOPP/KVO preventie. KOPP/KVO activiteiten kunnen worden ingezet worden ter ondersteuning van de meldcode.

 

Succesfactoren

  • Het verplichtend karakter van de meldcode en Kindcheck zorgt ervoor dat hulpverleners zich meer verantwoordelijk voelen voor van de kinderen van hun cliënten en ter ondersteuning van hen sneller KOPP/KVO inschakelen.

  • Facilitering vanuit het management voor interne scholing en andere activiteiten rondom de meldcode en Kindcheck.

  • Formele borging van de meldcode en Kindcheck binnen het domein ‘Kwaliteit en veiligheid’.

  • Door KOPP/KVO te koppelen aan activiteiten en scholingen over de Kindcheck, krijgt de adviesfunctie van KOPP/KVO binnen de organisatie een gezicht, wat doorstroom naar KOPP/KVO aanbod vergemakkelijkt:

'Ik krijg van collega’s vaak te horen dat ik de “KOPP-kop” ben. Steeds als ze mij zien lopen, denken ze weer even aan de kinderen van hun cliënten en de uitvoering van de Kindcheck. Dat is een goede reminder. Ook kloppen mijn collega’s sinds de interne scholing gemakkelijker bij me aan voor overleg of advies.'

– Marleen Faber, Vincent van Gogh

Product

Bureauzetter met twee zijden:

  • Hoe voer je de Kindcheck uit?

  • Stappenplan Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling

Download proefafdruk bureauzetter

 

Meer weten

Toolkit meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling van de Rijksoverheid

Samenwerking rond KVO tussen gemeente, zorgverzekeraar en verslavingszorg

Wat en waarom

CZ, Gemeente Breda en Novadic Kentron startten in 2012 een gezamenlijk KVO-pilotproject met als doel ‘Voorkomen dat KVO-kinderen van nu, de verslaafden van morgen worden’. Uitgangspunt voor samenwerken is dat zowel de zorgverzekeraar als de gemeente de vruchten plukt van effectieve preventie voor deze doelgroep.

 

Wie

CZ, Gemeente Breda en Novadic Kentron.

 

Hoe

Er werden drie wijken geselecteerd met veel verslavingsproblematiek, op basis van de DBC registraties voor verslaving van CZ en de praktijkervaringen van Novadic Kentron. De opzet was dat  POH’s in deze wijken aan cliënt-ouders met verslavingsproblemen de vraag stelden: ‘Hoe gaat het met de kinderen?’ en dat zij kinderen doorverwezen naar KOPP/KVO-aanbod, waaronder Piep zei de muis’ (4-8 jaar) en KOPP/KVO-groepsaanbod (9-12 en 13-19 jaar).

 

Succesfactoren

Tussen 2013 en 2015 liep het KOPP/KVO-aanbod snel vol. Succesfactoren waren:

  • Korte lijnen tussen Novadic Kentron, CJG en Indigo.

  • Laagdrempelige naamgeving interventies: ’Aanbod voor ouders met stress’ in plaats van ‘Aanbod voor ouders met verslaving’.  

  • Aandachtsfunctionarissen binnen Novadic Kentron en Indigo voor 8 uur per week met als taak:

  • deskundigheidsbevordering geven op scholen over KOPP/KVO

  • bijwonen van casuïstiekbesprekingen van CJG-teams

  • ondersteunen van oudergesprekken door CJG-medewerkers 

 

Huidige stand van zaken

De instroom in KOPP/KVO-aanbod en de kennis bij ketenpartners over KOPP/KVO is afgenomen sinds twee jaar. Dit hangt samen met het ontbreken van beleid op KOPP/KVO in lokaal beleid, het verdwijnen van (uren voor) KOPP/KVO-aandachtsfunctionarissen en het verdwijnen van de lijn met de zorgverzekeraar rond KOPP/KVO sinds de invoering van de Jeugdwet.

 

Vervolgstappen

De drie partijen willen de samenwerking rond KOPP/KVO hernieuwd vormgeven, passend bij het nieuwe stelsel:   

  • De gemeente Breda wil KOPP/KVO agenderen in thematafels, beleid erop maken en dan doen. Daarnaast met de zorgverzekeraar om tafel om tot een sluitende KOPP/KVO-aanpak te komen.

  • CZ wil KOPP/KVO agenderen in het overleg met gemeenten over de zorg voor 18-23 jarigen. Daarnaast wil zij preventie hernieuwd inrichten in afstemming met de gemeente.

  • Novadic Kentron wil weer KOPP/KVO-aandachtsfunctionarissen aanstellen en deskundigheidsbevordering opzetten voor hulpverleners in het voeren van gesprekken met ouders over opvoeding en kinderen. Hierover wil zij in gesprek met de gemeente.

 
 

Structurele aandacht voor ouderschap bij verslaafde ouders

Sandra Hekel, Brijder Verslavingszorg

Wat en waarom

Opvoedondersteuning aan ouders binnen de verslavingszorg en GGZ wordt vaak niet standaard aangeboden. Het ‘Programma Verslaving & Ouderschap (PVO)’ helpt om op een gestructureerde manier aandacht te besteden aan ouderschap bij cliënten.

 

Door wie

Ontwikkeld door Brijder Verslavingszorg, met financiering van ZonMw.

 

Hoe

  • Signalering cliënt met kinderen bij intake (Kindcheck).

  • Uitnodigen en informeren van cliënt.

  • Inventarisatiegesprek over opvoeding en ontwikkeling kinderen met aanvullende screening.

  • Indicatieoverleg (intercollegiaal).

  • Adviesgesprek: terugkoppeling bevindingen indicatieoverleg aan cliënt.

  • Interventie en doorverwijzing.

  • Afsluiting en terugkoppeling.

‘Geïnspireerd door het PVO hebben PuntP en Jellinek de doorverwijzing zo laagdrempelig mogelijk gemaakt. Een keer per week houd ik als GGZ-preventiewerker een KVO-spreekuur bij Jellinek, waar behandelaars ouders naar kunnen verwijzen. Laatst was er een aan coke verslaafde vader die met tegenzin naar mijn spreekuur was gekomen. Twee maanden later heeft hij zijn dochter verteld over zijn drugsgebruik en heb ik het meisje psycho-educatie gegeven, een mooi resultaat!’

– Lonneke Heere, PuntP

Succesfactoren

  • Kindcheck structureel verankeren in intake.

  • Ouderschap vanaf start behandeling bespreekbaar maken.

  • Het kind in beeld houden.

  • Het bespreken maken van oudersignalen en vertaling maken naar kindsignalen (bijvoorbeeld: een ouder geeft aan ‘s ochtends moeilijk uit bed te komen; dit kan voor het kind betekenen dat het niet geholpen wordt bij het opstaan, ontbijten en op tijd naar school gaan).

  • Laagdrempelige doorverwijsmogelijkheid.

  • Samenwerking en afstemming met andere instanties die betrokken zijn bij de cliënt en zijn/haar gezin.

 

Product

Ondersteuning voor (aanstaande) kwetsbare moeders met VoorZorg vanuit JGZ

Elle Struijf, arts Maatschappij en Gezondheid, GGD Hollands Noorden en adviseur VoorZorg NCJ

Wat en waarom

VoorZorg biedt preventieve ondersteuning aan jonge, kwetsbare moeders en hun kinderen, waaronder de KOPP/KVO-doelgroep. Doel van het programma is om kindermishandeling te voorkomen en de gezondheid en ontwikkelingskansen van moeders en hun kinderen te bevorderen.

 

Wie

Jeugdverpleegkundigen die zijn opgeleid tot VoorZorgverpleegkundigen.

 

Hoe

VoorZorg bestaat uit een intensief schema van huisbezoeken. De huisbezoeken beginnen zo vroeg mogelijk in de zwangerschap en gaan door tot het kind 2 jaar is. De centrale onderwerpen zijn:

  • Gezondheid moeder: bijv. stimuleren van gezonde voeding, voldoende beweging en stoppen of minderen met roken.

  • Gezonde omgeving: hygiëne en veiligheid, bijv. de omgang tussen het kind en huisdieren.

  • Levensloop moeder: aandacht voor omgaan met belastende ervaringen uit het verleden, waaronder misbruik of mishandeling.

  • Moederschap en Opvoedondersteuning: bijv. het creëren van een dag-nachtritme bij baby’s, leren spelen met het kind en het opbouwen van een veilige hechtingsrelatie met het kind.

  • Familie en vrienden: een beroep doen op het netwerk voor steun en/of aandacht voor uitbreiding van het netwerk.

  • Gebruik van gemeenschapsvoorzieningen: bijv. adviezen van verloskundige zorg of gebruikmaken van het aanbod ter vermindering van middelengebruik.

 

Effect

Onderzoek naar de effectiviteit van VoorZorg laat een afname zien in:

  • Het aantal meldingen van kindermishandeling

  • Het aantal gevallen van fysiek huiselijk geweld

  • Het aantal gerookte sigaretten tijdens de zwangerschap en het moederschap

  • Vaker en langer borstvoeding

'Als VoorZorgverpleegkundige begeleid ik een 21-jarige alleenstaande zwangere.

Ze is opgegroeid bij een moeder met een alcoholverslaving en heeft nu zelf een wietverslaving. Haar wensen: ik wil er zijn voor mijn kindje, van mijn verslaving af en terug naar school. Vanuit VoorZorg heb ik haar begeleid naar hulpverlening voor het verwerken van haar jeugdtrauma’s en help ik haar bij de oriëntatie op een studie. Ook stimuleer ik haar om praktische zaken zelf te regelen, zoals de aanschaf van babyspullen. Mijn cliënte geeft aan dat ze dankzij deze begeleiding steeds meer grip op haar leven krijgt'.

– Paulien Steggink, VoorZorgverpleegkundige GGD Hart voor Brabant

Succesfactoren

  • De vertrouwensrelatie tussen de VoorZorgverpleegkundige en de moeder, die kan ontstaan dankzij het langdurige karakter van de interventie en door de specifieke opleiding en begeleiding van VoorZorgverpleegkundigen.

  • Begeleiding aan huis, waardoor ondersteuning in de eigen omgeving mogelijk is.

  • Het stellen van realistische en haalbare doelen en het versterken van de vaardigheden van de moeder.

 

Product

Infographic VoorZorg

 

Meer weten

www.voorzorg.info

 

KOPP/KVO is een website van het Trimbos-instituut.

Samenwerken aan preventie en zorg voor kinderen van ouders met psychische of verslavingsproblemen (KOPP/KVO)

 

 

 

© 2016 TRIMBOS-INSTITUUT

www.trimbos.nl    koppkvo@trimbos.nl