Wat veroorzaakt de risico's voor KOPP-kinderen?

Wat is KOPP/KVO?

Hoe groot is de KOPP/KVO doelgroep?

Wat zijn de risico's?

Wat veroorzaakt de risico’s?

Hoe uiten zich de problemen?

Wat veroorzaakt de risico's?

Ondanks het verhoogde risico op psychische problemen en verslaving, groeien veel KOPP/KVO-kinderen zonder problemen op. De ouderlijke problematiek blijkt niet alles te verklaren. Het samenspel van risico- en beschermende factoren bepaalt of een KOPP/KVO-kind psychische problemen ontwikkelt. 

 

Eerst lichten we de risicofactoren toe en daarna de beschermende factoren. Zie ook de KOPP-Richtlijn: risico- en beschermende factoren.

Risicofactoren

Naast de eerdergenoemde risico-factoren (vrouwelijk geslacht, beide ouders problemen, problemen op jonge leeftijd ouder, minder goed functionerend gezinssysteem), zijn er andere risicofactoren. Deels vallen deze onder de risicofactor ‘minder goed functioneren van het gezinssysteem’:

Opvoedvaardigheden van de ouders

Door de psychische problemen zijn de ouders minder beschikbaar voor het kind. Opvoedvaardigheden worden onderdrukt door problemen en stress. De reactie van de ouder op het kind kan gekenmerkt worden door een vlakker effect affect en minder fysieke aanraking, minder goedkeuring, geringere spontaniteit en meer boosheid. Bij ouders met bijvoorbeeld een borderline persoonlijkheidsstoornis of verslaving komen onvoorspelbaar gedrag en plotselinge boosheid veel voor. Dit kan het gevoel van
veiligheid aantasten bij het kind.

Parentificatie

KOPP/KVO kinderen hebben vaak meer taken en verantwoordelijkheden in het gezin (op praktisch en emotioneel gebied) dan passend is voor de leeftijd van het kind. Hierdoor ontstaat parentificatie (rolomkering): het kind zorgt voor de ouder, in plaats van andersom. Hierdoor komt het kind niet toe aan de normale ontwikkelingstaken.

Conflicten tussen de ouders

Er kan ook sprake zijn van conflicten tussen de ouders die samenhangen met het psychisch of verslavingsprobleem; denk bijvoorbeeld aan een alcoholverslaafde moeder die haar afspraken niet nakomt. Deze ouderlijke conflicten kunnen negatieve gevolgen hebben voor de kinderen.

Overbelaste partner en alleenstaande ouder

Wanneer een van de ouders psychische problemen heeft, wordt er een toenemend appèl gedaan op de andere ouder met kans op overbelasting. Wanneer deze de situatie niet aan kan, neemt het risico op problemen bij het kind toe. Een alleenstaande ouder met psychische problematiek, betekent ook een verhoogd risico op problemen bij het kind.

Sociale steun

Uit angst voor stigmatisering of uithuisplaatsing van de kinderen zien we dat KOPP/KVO-gezinnen zich vaak terugtrekken en isoleren. Hierdoor ontstaat een gebrek aan sociale steun. 

Genetische factoren

Uit onderzoek blijkt dat ook genetische factoren een rol spelen bij de transgenerationele overdracht van een aantal psychische stoornissen zoals depressie en alcoholisme. De genetische risicofactor leidt echter niet per definitie tot een stoornis.

Stress

KOPP/KVO-kinderen lopen een verhoogd risico op stress (zie hierboven). Veel stress op jonge leeftijd is van negatieve invloed op de hersenontwikkeling en laat blijvende sporen na, in de vorm van een verhoogde gevoeligheid voor stressprikkels.

Beschermende factoren

De beïnvloedbare beschermende factoren vormen de aangrijpingspunten voor preventie en zorg voor het KOPP/KVO-kind:

Goede ouder-kind interactie

Als het kind en de ouder een goede relatie (emotioneel warme band) met elkaar hebben ondanks de psychische stoornis, is de prognose voor het kind significant beter.

Ondersteuning door gezonde ouder

Goede ondersteuning voor het kind door de gezonde ouder kan een mogelijk tekort aan steun door de zieke ouder compenseren. Algemener geformuleerd: een goede relatie tussen het kind en tenminste één ouder is een belangrijke beschermende factor. 

Sociale steun in de omgeving

Sociale steun van een broer of zus of ondersteuning van buiten het gezin, bijvoorbeeld in de vorm van een vertrouwensfiguur, beschermen het kind. Zowel emotionele als praktische steun zijn van belang.

Copingvaardigheden en sociale redzaamheid kind

Goede sociaal-emotionele vaardigheden van het kind vormen een buffer tegen het ontwikkelen van psychische problemen. 

Heldere kijk van het kind op de ouderlijke problematiek

Goede informatie over en begrip van de ouderlijke problematiek voorkomt dat het kind zich schuldig en verantwoordelijk gaat voelen voor deze problemen. Het helpt het kind in te schatten op wat het wel en niet van de ouder kan verwachten.

Zie voor meer informatie over risico- en beschermende factoren de KOPP-Richtlijn.

 
 

KOPP/KVO is een website van het Trimbos-instituut.

Samenwerken aan preventie en zorg voor kinderen van ouders met psychische of verslavingsproblemen (KOPP/KVO)

 

 

 

© 2016 TRIMBOS-INSTITUUT

www.trimbos.nl    koppkvo@trimbos.nl